Maand: augustus 2001

Een staat onder druk moordt desnoods

Verdeeldheid na Genua

Na het geweld rond de demonstraties in Genua wezen velen beschuldigende vingers in de richting van het ‘zwarte blok’. Ed Hollants neemt het voor hen op. “We gaan steeds meer denken dat we zelf deels verantwoordelijk zijn voor het politiegeweld. Het is die discussie die al vele bewegingen kapot heeft gemaakt.”

Het ‘zwarte blok’ wordt verantwoordelijk gehouden voor het geweld in Genua. Het is een fenomeen uit de jaren tachtig, met name door politie en media gebruikt om een bepaalde groep demonstranten binnen een grote demonstratie te stigmatiseren. Deze groep is echter vaak heel divers van samenstelling. Wat deze mensen gemeen hebben is dat ze radicale politieke opvattingen hebben, deze opvattingen op hun leven betrekken, zich willen beschermen tegen politiegeweld en ‘directe acties’ voeren. Om die reden lopen ze als ‘blok’ mee in demonstraties, zijn merendeels in het ‘zwart’ gekleed en dragen meestal bivakmutsen en vaak helmen.

Hun politiek betekent dat zij bepaalde beperkingen die opgelegd worden niet accepteren, zoals een betredingsverbod voor het rode gebied, de rode zone in het stadscentrum van Genua, waar niet gedemonstreerd mocht worden. Het zijn vaak anarchisten. Vanuit hun politieke overtuiging zullen veel van deze personen er niet toe overgaan om privé bezittingen van burgers te vernielen of de winkels van middenstanders te molesteren.

Witte overalls

Het zwarte blok in Italië bleek te bestaan uit twee à drieduizend mensen. Men wilde koste wat het kost het rode gebied in om zo dicht mogelijk bij de lokatie van de G8-top te kunnen demonstreren. De politie begon al bij de eerste poging van het ‘blok’ met het schieten van traangas. Het begin van de straatgevechten tussen deze demonstranten en de politie was daarmee een feit.

Nadat het zwarte blok in vele kleine groepen uit elkaar was gedreven, hebben enkele groepen vernielingen aangericht bij auto’s, winkels, enz. Voor meerdere groepen was dat een reden om die avond kritiek te uiten op dit optreden en om zelfs af te reizen. Het probleem hierbij is dat ook mensen zich tussen het zwarte blok kunnen mengen die niets van doen hebben met de meer georganiseerde groepen binnen het blok (o.a. politie, extreem-rechts). Dat het zwarte blok geen duidelijke organisatie is maar wel uiterlijke kenmerken heeft, schept een probleem.

Naast het zwarte blok trad ook de veelbesproken Tutebianche, de beweging van ‘witte overalls’, weer in het voetlicht. Zij zijn tegen het gebruik van geweld tegen personen maar voor ‘geweldloze directe actie’. Dit houdt in dat ze geen stenen en stokken gebruiken maar hun lichaam inzetten om door de linies van de ME heen te breken. Ze zijn hiervoor goed voorbereid en dragen gasmaskers, helmen en schuimrubberen bepakking als bescherming tegen het politiegeweld.

Ook de Tutebianche legde zich niet neer bij de metershoge afzettingen ter bescherming van de rode zone. Aan hun demonstratie namen zo’n 10.000 mensen deel. Ook zij worden tot de gewelddadige demonstranten gerekend, mede omdat ze veelal uit de radicale autonome beweging voortkomen. In totaal zijn er in Genua zeker 15.000 mensen op de een of andere wijze de confrontatie met de politie aangegaan. Alleen al door dit aantal kun je niet anders dan concluderen dat zij een wezenlijk onderdeel van de beweging vormen.

Bangmakerij

Voor het feit dat mensen door politielinies proberen heen te breken, bestaat ook onder mensen die daar niet direct aan meedoen veel begrip. Het mag dan ook duidelijk zijn dat de groei van het verzet tegen de economische globalisering, die zich niet alleen beperkt tot geschreven kritiek, als zeer bedreigend wordt gezien voor de ‘machthebbers’.

Na Seattle, waar zich voor het eerst een massale protestbeweging manifesteerde, kun je er gif op in nemen dat verschillende politie- en veiligheidsdiensten de opdracht hebben gekregen er alles aan te doen om het verzet te breken. Zeker omdat de politieke machthebbers zich ook nog eens voor het eerst persoonlijk geraakt voelden omdat ze sindsdien niet meer onbedreigd bijeen kunnen komen. Een veelbeproefde methode is dan om juist dié mensen die directe actie voeren los te weken van hen die daar niet voor kiezen of daar nog niet voor gekozen hebben.

De mate van geweld in Italië toegepast door de politie is deels te verklaren vanuit het neofascistische politieke klimaat, maar zeker ook vanwege de groeiende en sterker wordende beweging. De geweldsdiscussie is hét middel om de beweging te splitsen. Dit verklaart ook het schieten van traangas in een grote demonstratie, de inval bij het alternatieve media centrum en de school van het Social Forum, de terreur op straat, enz.

Mensen moeten bang gemaakt worden om naar dit soort demonstraties te gaan. Geweld dient de bepalende discussie te worden binnen een beweging. Het voorkomen van geweld van de politie door als beweging zelf steeds meer in te leveren. We gaan steeds meer denken dat we zelf deels verantwoordelijk zijn voor het politiegeweld. Het is dié discussie die al vele bewegingen kapot heeft gemaakt.

Overigens moeten we niet alleen maar in samenzweringen denken want het is ook goed mogelijk dat er wel degelijk sprake was van paniek bij zowel de politiek als de politie gedurende G8 in Genua.

Verantwoordelijkheid

Het is ook duidelijk dat niet al het geweld dat in Genua gebruikt werd door demonstranten verband houdt met een politieke strategie of principes. Er werd ook geweld gebruikt dat eigenlijk door iedereen veroordeeld wordt. Uiteraard zijn wij daar zelf bij en kunnen daar ook iets aan doen. Hier hebben we een eigen verantwoordelijkheid in. We zullen bij ‘onze’ acties meer verantwoordelijkheid moeten nemen om ongewenste vernielingen en gedragingen te voorkomen. Dit vereist wel dat een beweging randvoorwaarden stelt waaraan een ieder zich dient te houden.

Zelfkritiek is zeker bij radicale groepen niet altijd even vanzelfsprekend. Er zal veel meer opgetreden moeten worden tegen geweld als doel op zich, tegen mensen op straat die op onverantwoorde wijze geweld gebruiken. Geweld zal altijd moeten passen binnen het kader van de politieke doelen die je stelt, gericht tegen de globalisering van de economie. De val waar vooral radicale groepen in kunnen trappen is dat de politieke strijd zich verengt tot de strijd tegen repressie. Nog grotere demonstraties, nog meer geweld, nog meer tegengeweld. Het is een doodlopende weg.

Ongeloof

Na Seattle is de criminalisatie in gang gezet tegen allen die meer deden dan alleen demonstreren op een door de overheid aangewezen plek. In Genua zijn inmiddels filmbeelden, foto’s en getuigenverklaringen voorhanden van diverse situaties waar politie-provocateurs deelnemen aan het geweld. De groepen die geweld gebruikten dat andere demonstranten niet zagen zitten, werden door de politie veelal lange tijd met rust gelaten.

Veel mensen, ook zij die tegen de economische globalisering zijn, gaan er vanuit dat er sprake is van een bepaalde mate van redelijkheid bij diegenen die de macht in handen hebben. Met andere woorden: bij het (extreem) toepassen van geweld door de politie, kan men niet accepteren dat dat voor honderd procent opzet is, maar ook een reactie op het gedrag van bepaalde demonstranten. Men zoekt een excuus dat deels het politieoptreden verklaart zonder dat daarmee het geloof in het systeem als geheel wegvalt.

Dat is ook de reden waarom het zo makkelijk is onder mensen twijfel te zaaien. Bijvoorbeeld als de politie een foto toont van de bij het Social Forum in beslag genomen ‘wapens’ die eigenlijk geen van allen wapens blijken te zijn maar gewone gebruiksvoorwerpen. Omdat die gebruiksvoorwerpen ineens in het kader van het geweldsverhaal worden geplaatst, beginnen mensen, de media voorop, te suggereren dat er toch wel wat aan de hand moet zijn geweest.

Men wil domweg niet geloven dat de staat in het uiterste geval mensen vermoordt als het verzet te dreigend wordt. Om te accepteren dat een staat wel zover gaat, ondergraaft dat heel wat zekerheden die mensen nu hebben.

Winst

Maar de winst na Seattle tot aan Genua is duidelijk: de kritiek op de economische globalisering is niet meer weg te denken. Het alles omvattende issue staat zogezegd op de agenda en zal daar niet meer van verdwijnen. Het lijkt er welhaast op dat de economische globalisten in het defensief zitten. Ook in het maatschappelijke middenveld, zoals in Nederland bij bijvoorbeeld Justitia&Pax, wordt de globalisering voor de komende jaren als speerpunt genomen.

Toch moeten we ons ook niet te snel rijk rekenen. Italië met 200.000 demonstranten was het grootste protest tot nu toe in de rijke wereld, maar voor een groot deel van de Italianen viel het protest tegen de G8 samen met een protest tegen de nieuwe regering van Berlusconi. Zou er in het geval er een linkse regering was geweest (die uiteraard ook gewoon doorgaat met het proces van globalisering) het protest net zo groot zijn geweest?

De uitdaging is nu een volgende stap te zetten. De tijd van de toppen is misschien wel voorbij; tenslotte gaat het ons ook niet om die toppen. We moeten niet in de val lopen van het uitvoeren van rituelen. Deze rituelen hebben onder andere ervoor gezorgd dat ook de grote sociale bewegingen begin jaren tachtig hun kracht verloren. Voor de kraakbeweging bleek niet het gebruik van geweld op zich hetgene wat die beweging zo intern verdeeld heeft maar de rituele wijze waarop het elke keer weer toegepast en uitgevoerd werd.

Actiedag

Wellicht is het beter om de WTO-top die op 9 november van start gaat in Qatar aan te grijpen voor een wereldwijde actiedag. Als het ons lukt een volgende keer geen honderdduizenden maar miljoenen mensen op één dag in actie te krijgen dan zal dat zeker effect hebben op vele andere mensen. Die zullen voelen dat er iets in de lucht hangt en wellicht ook het idee krijgen dat het zin heeft in verzet te komen.

Een zekere mate van onvoorspelbaarheid is hierbij noodzakelijk. Het elke keer op dezelfde wijze voeren van actie geeft de tegenstander de mogelijkheid een passend antwoord te vinden. Het draaiboek ligt zogezegd al klaar. Er zal een breed kader moeten komen voor wat wel en niet past binnen de beweging. Zowel wat het gebruik van geweld betreft als voor een aantal ideologisch bepaalde standpunten. Er moet zowel tolerantie en respect zijn voor groepen die directe actie als middel zien voor verzet en omgekeerd. Gebeurt dat niet dan valt de beweging zoals die nu is zeker uit elkaar.

Ed Hollants
Autonoom Centru